AJAX progress indicator
  • a

  • ahlâki bireycilik
    bkz. bireycilik.
  • ahlâki değer
    Doğruluk, dürüstlük, cömertlik, yardımseverlik, hak ve adalet gibi dinlerin hemen hepsinde paylaşılan ve bireylerde bulunması tavsiye edilen değerlerlerden her biri.
  • ahlâki epistemoloji
    Nesnel ahlâki değerlerin olup olmadığını, varsa bunların nasıl bilinebileceğini konu edinen disiplin.
  • ahlâki görecelilik
    Ahlâki norm veya değerlerin evrensel ölçütlerinin olmadığı, bu değer ve normların ancak grup içi standartlarla değerlendirilip anlaşılabileceği, bu nedenle ahlâkî değerlerin kişiden kişiye, gruptan gruba veya toplumdan topluma değişebileceğini savunan yaklaşım.
  • ahlâki ilke
    Bir düşünce, tavır veya eylemin ahlâki olup olmadığının ona bağlı olarak belirlendiği temel ifade veya yargı. Örneğin “yalan kötüdür,” “dürüstlük iyidir” ifadeleri kendiliğinden doğru kabul edilen birer ahlâki ilkedirler.
  • ahlâki tehlike
    En az iki tarafın bulunduğu bir işlemde, taraflardan birinin, karşı tarafın ahlâki ilkelere uygun davranışlarını, kendi bireysel kazancı lehine istismar etmesi durumu. Örn. Yardımseverlerin yardım faaliyetlerini artırmasının yardım talep edenlerin sayısını ve talep ettikleri yardım miktarını artırması; kaza sigortası yaptıran kişilerin kaza yapmamak için daha az dikkatli davranmaları. bkz. ters seçim.
  • ahlâki yargı
    İnsan davranışları ve insanlararası ilişkilerin nasıl olması gerektiği konusunda ölçüler getiren, ahlâki ilkelere uymayan tutum, davranış ve eylemleri kötü; uyanları da iyi olarak niteleyen yargılardan her biri.
  • aile
    Evlilik, süt veya kan bağı ile birbirine bağlı insanlardan oluşan ve toplumun temeli kabul edilen küçük toplumsal birim. Sanayileşme ile birlikte akrabalık bağlarının eski işlevlerini kaybetmesi, bunun sonucu olarak geleneksel geniş aile yapısının çözülmesi ile ortaya çıkan ve sadece anne, baba ve evlenmemiş çocukların birarada yaşaması esasına dayanan aile tipine çekirdek aile veya dar aile; anne, baba ve çocukların yanısıra büyükanne, büyükbaba, dayı, amca gibi yakınlardan biri veya birkaçını da içine alan aileye ise geniş aile denir.
  • aile sosyolojisi
    Bir sosyal kurum olarak ailenin yapı, işlev ve tarihsel süreç içinde değişik toplumsal yapılardaki gelişim seyrini incelemeyi konu edinen disiplin.
  • aile terapisi
    Sosyal sorunların çözümünde odak noktası olarak toplumu veya bireyi değil aileyi alan, sorunların aile ilişkileri ve onların uzantılarına indirgenerek çözümlenmesine çalışan sorun çözme yöntemi.
  • ajitasyon
    1. Harekete geçirme, bir etkinlikte bulunmaya itme. 2. Siyasal amaçlar doğrultusunda mevcut rejime karşı kitlesel düzeyde hoşnutsuzluk yaratarak, sosyal veya siyasal düzeni değiştirmek için aktif eylemlere yönlendirme çabası; bu amaca yönelik gerginliği tırmandırıcı nitelikteki söz veya eylemler.
  • akademik özerklik
    1. Eğitim kurumlarının sadece eğitimin niteliği bakımından değil, yönetim bakımından da dış müdahalelerden, emrivakilerden bağımsız olması; müfredat programını kendisinin belirleyip, yönetim organlarını kendisinin seçebilmesi. 2. Akademik ortamın, siyasal otoritenin tasarruf ve müdahalelerinden bağımsız olarak faaliyette bulunması.
  • akademik özgürlük
    Bir öğretim elemanının veya öğrencinin baskı, sansür ve korkudan uzak bir ortamda öğrenme ya da öğretme etkinliğini sürdürebilmesi.
  • akıl
    1. Kendiliğinden, doğuştan gelen, sonradan kazanılmayan zihinsel fonksiyonlar. 2. Deneyime biçim kazandıran önsel sentetik formların kaynağı. 3. İnsanı diğer canlılardan ayıran ve zihnin istikrarlı ve tutarlı çalışmasını sağlayan bir üst yeti.
  • akıl çağı
    Batı düşüncesinde, sanattan siyasete, felsefeden bilime kadar her alanda, nihai karar mercii ve en sağlıklı bilgi kaynağı olarak insan aklının esas alınmasını öngören düşünce ve yaklaşımların egemen olduğu, 17. yüzyılın sonu ile 19. yüzyılın başı arasındaki dönem. bkz. aydınlanma çağı.
  • u

  • us
    1. Kendiliğinden, doğuştan gelen, sonradan kazanılmayan zihinsel fonksiyonlar. 2. Deneyime biçim kazandıran önsel sentetik formların kaynağı. 3. İnsanı diğer canlılardan ayıran ve zihnin istikrarlı ve tutarlı çalışmasını sağlayan bir üst yeti.